استاندارد بين المللي ISO 9001

 

1- مقدمه

 

 سال هاي اولي كه به عنوان مشاور در پروژه هاي طراحي و پياده سازي استاندارد ايزو 9001 با شركت هاي توليدي و صنعتي همكاري داشتم، منابع اطلاعاتي كافي براي راهنمايي پروژه هاي پياده سازي اين استاندارد در دسترس نبود. يادم هست حتي استاندارد ايزو 9000 كه مباني و واژگان سيستم هاي مديريت كيفيت را تشريح مي نمايد نيز در اختيار تيم پروژه هاي ما نبود و فقط چند كتابي وجود داشت كه از طريق آنها مي توانستيم با مفاهيم استاندارد ايزو 9001 آشنا شويم.

البته ناگفته نماند تجربه شركت ما در پياده سازي سيستم هاي مديريت مطابق استاندارد sojedoc كه متعلق به شركت هاي خودرو سازي فرانسه بود و شركت ساپكو در پروژه ارتقاء كيفيت سازندگان قطعات خود از آن استفاده مي كرد كمك هاي شاياني به ما كرد. همچنين حضور برخي از مديران ارشد شركت در اولين سال ورود استاندارد ايزو 9001 به كشور، در كارگاه هاي آموزشي مميزي كيفيت نيز تا حدود زيادي به تفسير الزامات استاندارد و نحوه پياده سازي اين الزامات در سازمان هاي طرف قرارداد ما راهگشا بود.

با اين حال، تنها و تنها خصوصيات كار حرفه اي و ضرورت پايداري در مقوله ارايه خدمات مشاوره، تحمل مسير سخت و ناهموار آن را تا امروز ميسر و شيرين ساخت و پيمودن اين مسير با موفقيت نسبي همراه گشت. بسياري از همكاران روزهاي اوليه، اكنون در اين حرفه فعاليت نمي كنند و به خاطر نگراني هاي كه ناشي از غير قابل پيش بيني بودن آينده اين كسب و كار بود دست از تلاش كشيدند و به كسب و كارهاي پايدارتر و البته تجربه شده ديگري روي آوردند و برخي نيز در كنار حرفه مشاوره به تجارت نيز مشغول شدند تا شايد از اين طريق روزگار را به عافيت بگذرانند. اما من هميشه بر اين اعتقاد بودم كه تنها و تنها حرفه اي بودن رمز موفقيت در هر كسب و كاري است و اگر ابزار اين حرفه اي بودن فراهم گردد بي شك با تفكر، تلاش و توكل به پروردگار موفقيت پايدار بدست خواهد آمد.

اكنون كه منابع اطلاعاتي فراواني براي آشنايي با الزامات استاندارد ايزو 9001 در دسترس است و تنها با گوگل كردن نام اين استاندارد اطلاعات فراواني در اختيار قرار مي گيرد ديگري نگراني براي ورود به دنياي مشاوره سيستم هاي مديريت كيفيت مانند گذشته وجود ندارد، به گونه اي كه حتي بسياري از سازمان ها از دانش و اطلاعات كاركنان خود براي طراحي، پياده سازي، نگهداري و بهبود اين استاندارد بهره مي برند. ليكن مشاهده برخي رويدادهاي غيرمتعارف و تفسير هاي كارشناسي نشده از اين استاندارد و همچنين ورود افراد غير حرفه اي به اين كسب و كار نگراني هاي جديدي را ايجاد كرده است كه در صورت بي توجهي به اين نگراني ها معلوم نيست چه سرانجامي در انتظار اين كسب و كار و ذينفعان آن خواهد بود.

از سوي ديگر متاسفانه تنها سازماني كه متولي اين مقوله در كشور است يعني موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران، آن قدر با كيفيت پايين عمل مي كند كه اميدي به راهنمايي ها و ارايه اطلاعات درست و به موقع از اين نهاد تاثير گذار نيست. اميد به اينكه مرجعي وجود داشته باشد تا يكايك الزامات اين استاندارد مديريتي عمومي را به درستي تفسير كرده و از گسترش غير حرفه اي كسب و كار هاي مشاوره در اين رابطه جلوگيري نمايد.

نكته قابل توجه و مهم ديگري كه در اين راستا وجود دارد آن است كه برخي شركت هاي گواهي دهنده نيز بيش از گذشته از ماموريت اصلي خود فاصله گرفته و بدون هيچ گونه تاثير گذاري در پياده سازي و بهبود سيستم هاي مديريت كيفيت بر مبناي استاندارد ايزو 9001 تنها به ارايه خدمات مميزي و صدور گواهينامه پرداخته و از اين رهگذر كسب و كار پر سود و بي دردسري را براي خود هموار مي سازند. بگذريم از اين كه رشد چشمگير شركت هاي دولتي و شبه دولتي و تمايل آنها به داشتن گواهينامه ايزو 9001 بدون رعايت دقيق و موثر اصول و الزامات اين استاندارد بين المللي مساله را به طرز شگفت انگيزي پيچيده كرده تا جايي كه بي توجهي به اين مهم تا  چند وقت ديگر باعث خواهد شد سينماتوگراف ديگري از راه برسد و در نبود فرهنگ درست استفاده از اصول و الزامات سيستم هاي مديريت، جامعه مديريتي كشور را با خود شيفتگي مديران و به سبب آن رضايت خاطر سازمان ها همراه سازد.

حال پيش بيني نگارنده با توجه به تجارب گذشته آن است كه تب پياده سازي اين گونه استانداردها و سيستم ها فروكش كرده و برخي از مديران سازمان‏ها به ويژه سازمان هاي دولتي، به جاي سخت گرفتن بر خود بر مشاورين و كاركنان خود عرصه را تنگ كرده و در بوق و كرنا خواهند كرد كه براي برون رفت از اين معضل بايد به استفاده از خدمات مشاورين خارجي روي آورد و تنها آن ها هستند كه مي توانند جامعه مديريتي كشور را نجات دهند.

اگر چه اقدامات ناچيز مشاوراني همچون بنده در اين راستا بانگ جرسي بيش نخواهد بود ليكن به خاطر نگراني ها و اخلاق حرفه اي كه مي‏توان از آن به عنوان نقطه قوت نام برد بايد گامي هر چند كوچك برداشت. اولين هدفي كه بنده در برنامه كاري خود براي ترويج خدمات درست مشاوره مديريت طرح ريزي كرده ام، تشريح و تفسير الزامات استاندارد ايزو 9001 بعنوان پايه اي ترين استاندارد عمومي سيستم مديريت كيفيت مي باشد و پس از آن با دريافت بازخورد هاي سازنده از سوي همكاران محترم و ديگر كساني كه در دايره منفعت پياده سازي سيستم هاي مديريت قرار دارند اهداف بعدي را طرح ريزي و اجرا خواهم كرد. اميد است اين تلاش ناچيز موثر واقع گردد. براي مشاهده متن استاندارد ايزو 9001 اينجا كليك كنيد.

يادآوري: كميته فني 176 سازمان ايزو مسئول اصلي تدوين استانداردهاي سيستم هاي مديريت كيفيت است و تا كنون اين استانداردها را منتشر ساخته است.